'The Fortune Cookie' (1966) - Jokaldi perfektua?

Gezurra, iruzurra, moralitate bikoitza... Willie Gingrich (Walter Matthau) zikin jokatu ohi duen abokatua da. Koinatuak futbol partidu batean kolpe bat jaso duela ikusita, aseguru etxeari iruzur egiteko plan bikain bat bururatzen zaio; eta egoera aprobetxatuta, ahalik eta indemnizazio altuena lortzen saiatuko da. Esan bezala, koinatua dugu iruzur horren biktima: Harry Hinkle (Jack Lemmon). CBS telebista katean lan egiten duen kamera gizon bat da Hinkle. Kolpea jaso ondoren ospitalera eramango dute. Lesio txiki bat baino ez du, baina Gingrichek lesioa "puzteko" eskatuko dio. Gingrichen esanetan, bere helburua Hinkle gaixoa zorioneko gizon bat izatea baino ez da. Benetako arrazoia? Interes ekonomiko hutsa.

'Some like it hot' (1959) - Nobody's perfect!

Denboran zehar 'freskotasuna' mantendu duten pelikulen artean "Some like it hot" aurkitzen dugu. Telebistan programatuta ikusten dudan bakoitzean berriz ikusten saiatzen naiz, berriz disfrutatzen dut bere gag, elkarrizketa eta aktoreekin. Nahiz eta perfektutasun ezaren leloa defendatu, "Some like it hot" pelikula perfektutasunetik hurbil dago.

Billy Wilderrek jorratutako gaien artean mozorroarena dago, eta pelikula hau horren adierazle da. Hasieratik ezer ez da dirudiena. Adibidez, hileta kotxe bat tirokatzen dute, baina honetan ez dago hildakorik, alkohola baizik. Joe (Tony Curtis) eta Jerry (Jack Lemmon) hilketa baten lekuko izan dira, gangster talde bat segika dutela irtenbideren bat bilatu behar dute, emakumeez osatutako musika banda baten kide bihurtuko dira. Sugar (Marilyn Monroe) ezagutuko dute bertan eta biek hau konkistatzeko lehia hasiko dute. Baina esan bezala, ezer ez da dirudiena, ez ohikoa dena gertatuko da.

Adibidez, Joe aberatsez mozorrotuta Sugar konkistatzera doanean alderantzizkoa gertatzen da. Joe izango da seduzitutako pertsona, Sugar aldiz, seduktorea. Berdin gertatzen da Osgood eta Daphne/Jerryrekin. Maite dudan eszena bat tangoarena da, honetan muntaketa paraleloa ikusten dugu, batetik Joe eta Sugar ikusten ditugu Osgooden yatean musukatzen. Bestetik, Daphne eta Osgood tango bat dantzatzen. Azken hau da gehiago interesatzen zaidana, hasieran Jerryrentzat pentsaezina zen Osgoodekin eroso sentitzea, baina tangoaren eszenatik aurrera gauzak aldatuko dira: La comparsita behin eta berriro entzuten dugun bitartean, Daphnek hartzen du egoeraren kontrola, ondo pasatzen du, nolabait, bere papera sinesten du. Komikotasuna handia duen eszena dugu. (Bideoa)

Pelikula honetan oso garrantzitsuak dira elkarrizketak. Wilder eta Diamondek bazekiten esku artean zuten materiala oso ona zela, eta ez zuten onartuko ikusleak txisteren bat galtzea. Horregatik elementu ezberdinak erabiliko zituzten pausak markatzeko, jendeak barre egingo zuen uneak aurreikusten saiatu ziren, modu horretan ikusleak gidoiaren lerrorik edo hitzik galdu ez zezan. Badago hau praktikan jartzen duten eszena bat: Joe logelara heltzen da eta Daphne/Jerry ohean etzanda ikusten du, hau abesten dago, zoriontsu, maraka batzuk astinduz. Daphnek esaldi bakoitzaren amaieran marakak astinduko ditu, elkarrizketa pausatuz, eta aldi berean ikusleari barre egiteko "denbora" emanez. Elementu guztiek funtzio bat beteko dute beti. (Bideoa)

"Some like it hot" pelikularen amaiera guztiok ezagutzen dugu, amaiera oso ona du, borobila; askotan erabili dugun esaldi batekin ixten da pelikula. Billy Wilderrek beti pertsonai inperfektuak erakusten ditu, bizitza bera inperfektua delako, eta amaierako esaldiak hori defendatzen du. Azken lerroak bikainak dira.

Aste monografiko honi amaiera emateko pelikula ona dela iruditzen zait. Billy Wilderrek behin baino gehiagotan jorratutako gaiak eta honen pelikula gehienak komunean dituzten elementuak ikusten ditugulako: mozorroa, zuri beltza, ironia eta sarkasmoz betetako elkarrizketak, Jack Lemmonen presentzia...

Monografiko honetarako aukeratu ditudan pelikula guztiak asko gustatzeaz aparte, bakoitzak Billy Wilderren aspektu desberdin bat erakutsi eta honen estiloa definitzen dutela uste dut. Espero aste hau zuen interesa piztu izana. Akatsak egongo dira noski, baina... Nobody's perfect! (bideoa)

'The front page' (1974) - Esklusibaren bila

Howard Hawks zuzendaria Billy Wilderren mentoreetako bat izan zen, horregatik Wilderrek "His girl Friday" (1940) Hawksen pelikularen remake bat egiteko eskaintza jaso zuenean, gustura onartu zuen.

Chicago, 1929. Prentsa gela batean bildutako zenbait kazetari, Earl Williams izeneko presoaren exekuzioaren zain daude, epaiaren baieztapen ala azken uneko indultua zein barkamena itxaroten. Edozerk balio du titular erakargarriena eta informazio esklusiboena lortzeko, nahiz eta etika zein moralaren  kontra egon. Hildy Johnson (Jack Lemmon) 'The Chicago Examiner' egunkariaren kronista nagusia da, Earl Williamsen prozesua hasieratik jarraitu duen arren dena bertan behera uztea erabakitzen du bere neskalagunarekin ezkontzeko. Walter Burnsek (Walter Matthau), honen nagusiak, ez du hori onartuko eta edozer egingo du bere langile hoberena kazetari lanean jarrai dezan. 

Billy Wilder gidoilaria izan aurretik kazetaria izan zen; honen filmografian bi pelikula aurkitzen ditugu kazetarien jardunaren inguruan. Batetik "Ace in the hole" (1951) non Kirk Douglasek zauritu baten agonia luzatzen duen, ahalik eta erreportaje esklusibo eta morbosoena idazteko. Bestetik, aztergai duguna, "The front page" (1974). Bietan kazetarien zinismoa erakutsi eta kritikatzen du Wilderrek, gezurrez eta gehiegikeriez betetako albisteak, moralki zalantzak sor ditzaketen ekintzen defentsa... Guzti honen helburu bakarra, ahalik eta egunkari ale gehien saltzea da.

Erritmo bizia duen komedia dugu hau. Howard Hawksen lanean Hildyren rola Rosalind Russell aktoresak betetzen zuen eta Walter Burnsena Cary Grantek. Honetan, maitasun istorio klasikoa ematen da, hau da, heroiak neska lortuko du sari gisa. Aldiz, Billy Wilderren lanean Hildyren rolean Jack Lemmonekin topo egiten dugu, beraz, bi protagonisten arteko "maitasun istorioa" desagertzen da, edo... Hildy eta Walterren amodio-gorroto harremana, "bromance" baten adibide izan daiteke?

Istorioaren oinarri berbera da, baina Wilderren moldaketak "mala letxe" gehiago du, eta horrek mesede egiten dio. Walter Burnsen eskrupulurik gabeko egunkari baten zuzendariaren pertsonaia oso ona da. Matthau eta Lemmonen artean kimika handia zegoen eta hau pelikula desberdinetan ustiatzen jakin zuten. Wilderrekin guztira hiru pelikula egin zituzten: "The fortune cookie" (1966), "The front page" (1974) eta Wilderren azken pelikula izango zena, "Buddy, Buddy" (1981).

Ondo landutako pertsonaiak eta istorioa, erritmo bizia duena gainera... Pelikularen elementu guztiek egiten diote komikotasunari mesede. Eszena guztien artean hau aukeratu dut, albiste bat nola idatzi behar den jakin nahi? Klikatu bideoan!

'The Apartment' (1960) - Apurtutako ispilua

Billy Wilderrek zuzendutako filmen aste 'berezi' honi  hasiera emateko, 'The Apartment' aukeratu dut. Nahiz eta komedia erromantiko gisa definituta egon, nire ustez, tragikomediara hurbiltzen den pelikula da. Wilderren filmeetan beti klasikotasun ukitu bat antzeman daiteke, eta 'The Apartment' horren adibide dugu. Pelikula 1960an estreinatu zen, zuri beltzean.

Wilderrentzat Jack Lemmon gizon arruntaren rola hobeto betetzen zuen aktorea zen, bere 'John Doe' partikularra, C.C.Baxter perfektua. Zazpi pelikula desberdinetan kolaboratu zuten, bere aktore fetitxea zen. Lan talde bikaina osatzen zuten.

C.C.Baxter (Jack Lemmon) enpresa erraldoi bateko langile bat da,  inori axola ez dion "inurri" bat. Baxterrek bi helburu ditu bere bizitzan, amodioa eta lana. Amodioari dagokionez, Baxter Fran Kubelikez (Shirley McLaine) maitemintzen da, enpresaren igogailuzainetako bat da Fran. Lanari dagokionez maila-igoera bat lortu nahi du bere errutinaz nazkatuta baitago, hori dela eta bere apartamendu txukuna nagusien esku utziko du, bertara euren "affair"-ak eraman ditzaten. Mesede horiei esker, Baxterrek desiratutako igoera lortzen du. Billy Wilderrek istorio honen bidez amerikar gizarte eta sistema kapitalista zeharka kritikatzen du, gezurretan eta mozorroetan oinarritutako gizarte bezala erakutsiz.

Pelikulan bada maite dudan eszena bat, elementuen erabilpen onaren adierazle dena. Baxterrek Fran Kubelik bere bulegora gonbidatzen du bere igoeraren berri emateko eta erosi berri duen kapela erakusteko. Baxter une horretan zoriontsu da, arrakastatsu sentitzen da. Baxterrek Kubelik-i galdetzen dio ea kapela gustuko duen ala ez, eta honek ispilu txiki bat usten dio bere burua ikus dezan.

Baxterren aurpegia erabat aldatzen da Fran Kubeliken ispilua ikusterako orduan, bere zoriontasuna erabat desagertzen da, triste dago. Ispilu hori aurreko gauean aurkitu zuena zen; Sheldrake jaunari, bere nagusiari, goizean goiz bueltatu dion ispilu berdina. Kubelik bere nagusiaren amorantea dela jabetzen denean, Baxterren aurpegian mina islatzen da, dezepzioa agian. Biak galtzaileak dira, apurtutako ispiluak. Berdinak dira.

  

Baxter (Jack Lemmon): "Ispilua... Apurtuta dago".

Kubelik (Shirley McLaine): "Bai, badakit. Modu horretan gustatzen zait. 

Horrela, ispiluak sentitzen naizen moduan islatzen nau".

Duintasuna da geratzen zaien gauza bakarra eta honen alde borrokatzeko gogo gutxi dutela dirudi. Esan bezala elementu desberdinek, hala nola kapelak eta ispiluak, esanahiez hornitzen dute eszena arrunt bat izan zitekeena. Pelikula hau asko gustatzen zait, kontatzen duen istorioa eta agertzen diren pertsonaiak errealak iruditzen zaizkidalako, eta behin baino gehiagotan aipatu dudanez, tragikomikotasuna gustuko dudalako.

Kuriositate gisa, Billy Wilderrek Shirley McLaine eta Jack Lemmonen arteko kimika eskasa izango zela pentsatzen zuen, baina oker zegoen. Bikotearekin errepikatuko zuen "Irma la Douce" (1963) pelikulan. Pelikula hau musikal bat bezala planteatu zen, baina azkenean ideia hori ukatu eta komedia erromantikoan bilakatu zen. Pelikula alai eta koloretsua, 'The Apartment'-en kontrakoa ia,  fikziozko Paris baten kaleetan kokatzen da eta gainera, amaiera nahiko kuriosoa du.