'Inception' (2010) - Ziba eta amaiera

‘Inception’ ikusi nuen lehen aldia pixka bat galduta sentitu nintzen; bigarren ikustaldia egin ondoren, pelikularen prozesua eta pertsonaien jarduna askoz hobeto ulertu dut. Hori bai, amaierak oraindik eztabaida pizten duela uste dut. Christopher Nolanek modu bikainean zuzendu zuen pelikula. ‘Inception’-en zientzia fikzioa, thrillerra eta intriga nahastuta daude. Pelikula ametsen eta oroitzapenen mundura egindako bidai entretenigarria da. Nire ustez, pelikularen planteamendua ez da guztiz filosofikoa; hau da, ez dut uste Nolanen helburua ikusleak ametsen inguruko gogoeta egitea izatea. Pelikularen helburu nagusia entretenitzea da, ikuslea maila desberdinetan murgiltzea eta ikusten ari garen horretan inplikatzea. Pelikula ikuslearen buruan sartzen da, eta egin dezakegun gauza hoberena, istorioak kontatzen digun horri jarraitzea da.

Cobb (Leonardo DiCaprio) eta bere taldekide leialak pertsonen subkontzientean murgiltzen dira, bertan subjektuak lo dauden bitartean, horien ideiak lapurtzeko. Oraingoan duten bete beharra beste bat izango da, Cobb eta bere taldeak ez dute ideia bat lapurtu behar. Kontrakoa egin behar dute, hau da, pertsona baten subkontzientean ideia bat txertatu.

Cobb pertsonai konplexua da. Ixteko gai ez den zauri bat du; ezin dezake iragana, oroitzapen mingarriak, atzean utzi. Aurrera egiteko, mina gainditu beharko du. Cobbek bere emaztearen heriotzaren erruduna dela pentsatzen du. Erruki sentimendu horrek bere lanean eragina du eta inguruan dituen pertsonak arriskuan jarriko ditu. Pelikulan, ametsak mailaz maila igarotzen ditugun heinean, Cobben iraganean murgiltzen goaz.

‘Inception’ pelikula narratiboki korapilatsua da, lehen ikustaldian guztiz ulertzea zaila suertatzen da. Gidoia konplexua da, eta pelikulan zehar Nolanek, pertsonaien bidez, ideia bat norbaiten subkontzientean nola txertatu behar den behin baino gehiago azaltzen duen arren, kontzeptua gaizki ulertzea posible da. Ametsetan gero eta sakonago murgilduta, gero eta zailago da errealitate eta ametsen artean bereiztea.

‘Inception’  pelikula irudiei dagokionez itzela iruditzen zait. Borroka eta akzio eszenak oso onak dira, adibidez, hotelean grabitaterik gabe egindako borroka. Zer esan dezaket soinu bandaren inguruan… Zimmerrek konposatu du eta ‘Time’ izeneko pista leitmotiv bikaina dela pentsatzen dut. 

Pelikula oso ona dela pentsatzen dut, aktore taldea jada “Nolan familiaren” parte dira. Adibidez, pelikulan Michael Caine, Tom Hardy, Joseph Gordon-Levitt, Marion Cotillard, Ken Watanabe eta Cillian Murphy parte hartzen dute. Horiek guztiek Nolanek zuzendutako Batmanen trilogian ere parte hartu dute. ‘Inception’ pelikulak ikustaldi bat baino gehiago merezi duen lana da.

Ziba eta amaiera (spoilerrak)

Badira zenbait pelikula non detaile txiki batzuk nahikoak dira eztabaida amaigabe bati hasiera emateko. Adibidez, Ridley Scotten ‘Blade Runner’  maisulanean halako zerbait gertatzen da. Scotten pelikulan, adarbakar baten planoa edota Rick Decardek noizbait begietan duen distira nahikoak dira Deckard benetan gizakia ala androide bat den zalantzan jartzeko. ‘Inception’ pelikulan antzeko zerbait gertatzen da. Nolanen pelikularen amaieran Cobb errealitatera bueltatu ote den galdetzen dugu, elementu baten ondorioz, errealitatean dagoen dudan jar dezakegulako: ziba.

Azken eszena klabea da. Pelikulan Cobbek emazteak ziba nola biratzen zuen kontatzen digu errealitatean ala amesten ari ziren jakiteko. Ziba gelditu edo eroriz gero, errealitatean zeuden; zibak biratzen jarraitzen bazuen, erori gabe, amets batean zeuden.

Pelikularen azken eszenan, Cobbek ziba biraraziko du baina seme-alabak gizonaren arreta deitzen dute une horretan. Azkenean, Cobbek oroitzapenetatik ihes egiten zizkioten aurpegiak ikusten ditu, ziba biratzen jarraitu bitartean. Une horretan, pelikula amaitzen da.

Cobb amets batean egonez gero, zibaren bira perfektua izango litzateke, ez litzateke inoiz geldituko. Errealitatean badago, aldiz, ziba okertu edo eroriko litzateke. Planoan, ziba apur bat okertzen dela ikusten dugu, dar-dar egiten duela, eroriko dela dirudi. Hori horrela balitz, Cobb errealitatean legoke.

Eraztunaren teoria. Badago beste teoria bat, ezkontza eraztunarekin zerikusia duena. Arreta handia jarri behar da eraztunaren kontuaz ohartzeko. Teoriaren arabera, Cobbek ezkontza eraztuna jarrita daraman uneetan amets batean dago; eraztunik eramaten ez badu, errealitatean. Horren arabera, Cobb errealitatean dago ere. Bideoan hobeto azaltzen dute: 

“Funtsezkoena Cobb une horretan ziba begiratzen ez dagoela da. Orain ez dio axola”. Nola ez, norbaitek amaierari buruz zeozer esan behar badu, hori, pelikularen zuzendaria da. Christopher Nolanen erantzuna anbiguoa da, ez du eztabaida guztiz argitzen baina garrantzitsua da dioena. Nolanek dioen bezala, Cobbi jada ez dio axola ziba biratzen jarraitzen duen ala ez jakitea, garrantzitsuena seme-alabak ikusi ditzakeela da. Cobbek aurrera egin du, iragana atzean uztea lortu du.

‘Inception’ pelikularen inguruko eztabaida gehienek, Cobb errealitatean dagoela adierazten dute (Michael Caine aktoreak berak hori defendatzen du ere, pelikulan Cobben aita gorpuzten du). Zalantza beti egongo da hor, ez da guztiz desagertuko.

Errealitatea ala ametsa? Eztabaida irekita dago.

'Chariots of Fire' (1981) - Garaipena eta Olinpiadak

Baliteke pelikula honen hasierako eszena zinemaren historiaren eszena ezagunenen artean kokatzea. Vangelisek konposatutako soinu banda nonbait entzuten dudan bakoitzean, itsasertzetik korrika dabilen kirolari taldearen irudiak burura etortzen zaizkit. Eszenak, eta batez ere, soinu bandak, 'Chariots of Fire' garaipenaren eta kiroltasunaren ikono bihurtu dute.

Lehen Mundu Gerraren ostean, Harold Abrahams eta Eric Lidell 1924ko Pariseko Olinpiadetan parte hartzeko prestatzen dira. Abrahams judutarra da, anbizioa du eta harroputza da. Horrek bizitzan duen helburu bakarra irabaztea da, berarentzat lasterketa batean galtzeko entrenatzeak ez du zentsurik. Garaipena lortzeko desira da Abrahamsen bizitzaren motorra. Bere helburua, esan bezala, guztien artean hoberena izatea. Abrahamsek bere herrialdea ordezkatzen duela dio eta horren alde borrokatzen duela; nire ustez, bere buruaren aurka borrokatzen du beti. Eric Lidell eskoziarra da, misiolaria eta oso katolikoa. Garaipena da horren natura. Pixka bat harroputza da ere. Lidellek bere Jainkoagatik korrika egiten duela baieztatzen du.

Nahiz eta erlijio desberdinen jarraitzaile izan, Abrahams eta Lidellek komunean dute kirolarekiko pasioa. Bestalde, garaipenari dagokionez, kontzeptu desberdinak dituzte. Batek garaipenaren tristura islatzen du (behin lortuta, zer egin?), bestea garaipenaren sentimendu jainkotiarraren isla da. 


'Chariots of fire' atletismoa eta erlijiotasuna konparatzen dituen pelikula da. Norbanakoak inposatutako helburuak lortzeko iraunkorra izatea funtsezkoa da. Bi atletek, zalantzak dituzten arren, ez dute inoiz garaile suertatzearen itxaropena galduko. Fair playaren alde apustu egiten duen pelikula da eta norbanakoen printzipioak edozein garaipen posiblearen gainetik daudela erakusten du ere pelikulak.


Hasieran, izaera koral bat duen pelikula dirudi, baina ez. Pelikula pixka bat geldoa dela uste dut, eta hasierako flashbackek pertsonaiak identifikatzen lagundu ordez, oztopatzen dutela iruditu zait. Oso zuzena den pelikula da, gehiegi agian. Une hoberenak kamera geldoan grabatutako lasterketak dira, pelikula zinemaren historiako pieza bihurtu duten eszenak. Kirol pelikula ona da.

'The Fighter' (2010) - Burua gorputza burua

'The Fighter' ikusteko gogoak nituen. Boxeo pelikulak gustatu ohi zaizkit, gainera, aktoreen artean,  bere karrerako antzezpen hoberena egiten Christian Bale egotea, pelikulari mesede egiten dion elementua da, nire ustez. 

Oraingoan, kirola eta pertsonaiek dituzten zalantzak parekatuta daude. Adibidez, badira zenbait pelikula non boxeoa (edo beisbola, futbola, errugbya...) aitzakia hutsa den, horietan garrantzitsuena pertsonaiek dituzten zalantza etiko eta moralak dira (adibidez, 'Million Dolar Baby'-n). 'The Fighter'en aldiz, kirol txapelketa, lehia eta aurrera egiteko borroka pertsonala maila berean daude, batera doaz.

Pelikularen familia protagonista nahiko bitxia da. Ama da familia horretan guztia kontrolpean duena, hariak maneiatzen dituena. Pertsonaiek ez dute bizitza erraz bat izan, ezta ere erosoa. Egunero bizirauteko borrokatu behar dute. Berea dena babesten dute, eta gauza guztien gainetik, bere ingurukoak. Batzuetan umiltzetik hurbil dauden arren, ez daude euren duintasuna galtzeko prest.

Garaipen bat merezi duten galtzaile talde bat dira. Bizitzaren kolpeak jasaten dituzte etengabe eta noizbait garaile sentitzea merezi dute. Pelikula benetako gertaeretan oinarrituta dago, benetako pertsonetan. Mark Wahlberg Micky Ward da, gorputza, txapeldun izan nahi duen boxeolaria. Christian Balek, aldiz, Dicky Eklund boxeo legenda ohia gorpuzten du, burua. Pertsona pixka bat inozoa, drogazalea, eta ringera bueltatzeko itxaropena inoiz galdu ez duena.

Micky Wardek txapeldun izan nahi du, bere anaiak behin sentitu zuena bizi nahi du. Familia eta herria harro dago Dicky Eklundek duela zenbait urte lortu zuen garaipenagatik. Dickyk anaiari entrenatu eta berak inoiz lortu ez duena lortzen lagunduko dio. Hori dela eta, Dicky baztertuta sentitzen da. Dicky eta Mickyren arteko erlazioa garrantzitsua da, bi motatako leialtasuna nabaritzen dugu horretan: familiartekoa eta entrenatzaile-ikaslearen artekoa. Gauzak ahal bezain ondo joan ez arren, Dicky pertsona alaia izaten jarraitzen du, albokoak beti laguntzen saiatzen dena.

Zenbait kritikek adierazten duten bezala (ados nago gehienekin), David O. Russellek garrantzia gehiago eman dio pelikularen formari (oso ona), narrazioaren edukiari baino. Horrek pertsonaiek sor dezaketen interesa behar bezala ez aprobetxatzea eragin dezake. Baliteke pelikularen protagonista pertsonai okerra izatea, hau da, Micky Ward baino askoz interesgarriagoa delako Dicky Eklund (Bale), bigarren mailako pertsonaia. Pelikularen indarra sekundarioen lanean aurkitzen da.

Mark Wahlberg pelikularen ekoizleetako bat da; eta, proiektuan guztiz inplikatu zen, ez zen borroka erraza izan. Nire ustez, pelikulak ez du garaipen epiko bat narratu nahi, pelikulak egunez egun protagonistak aurrera egiteko duten gogoa erakutsi nahi du. Pelikularen forma da elementu adierazgarriena. Ia denbora gehiena kamara eskuan hartuta grabatutakoa, pelikulak formatu desberdinak nahasten ditu modu koherentean: zinema, telebista eta dokumentala. 'The Fighter' pelikula ona da hainbat elementuengatik: aktore taldearen lan bikaina, zuzendariaren lan ona eta soinu bandaren aukeraketa (horretan Led Zeppelin, Red Hot Chilli Peppers edota Aerosmith entzun ditzakegu), besteak beste.