'Across the universe' (2007) - Marrubiak eta The Beatles

 ‘Hair’ eta ‘Moulin Rouge’ musikalak nahastuko bagenitu, ‘Across the universe’ pelikulatik hurbil egongo litzatekeen zerbait lortuko genuke, oso gustoko dudan musikala. Arrazoi nagusia: The Beatlesen abestietan oinarrituta dagoela (guztira 32 abesti agertzen dira pelikulan), eta gainera, Liverpooleko taldeari eta garaiko musikari egindako erreferentziaz beteta dago.

Jude (Hey Jude) AEBetara aita ezagutzeko intentzioarekin eta bisa gabe bidaiatzen duen Liverpooleko gaztea da. Bidaian Judek Max (Maxwell’s silver hammer) ezagutuko du. Bizitza eroso bat daraman gizarte maila ertain-altuko gaztea. Maxek ez du gizarteak inposatutako arauen menpe bizi nahi eta unibertsitatea utziko du. Behin ikasketak alde batera utzita, Vietnameko gerrara derrigortuta eramango dute. Maxek Jude-i arreba aurkeztuko dio, Lucy (Lucy in the sky with diamonds). Judek Lucy ikustean berehala maiteminduko da. Musikalaren istorioa ez da bestelako gauza, amaiera erraz aurreikus daiteke, hala ere, ez dut uste pelikulak maisu lan bat izateko nahia duenik. Istorio polit bat da, eta kitto.

Iraultza, maitasuna, laguntasuna, artea, askatasuna edota Vietnameko Gerraren aurkako mugimenduak dira pelikulak nabarmentzen dituen kontzeptuetako batzuk, eta The Beatles taldearen abestien bidez islatzen ditu kontzeptu horiek.

‘The Beatles’ taldearen diskografiaren antzera, pelikula bi ataletan banatuta dago: lehenengoan ‘Beatlemania’ garairi dagozkion abestiak daude (I want to hold your hand, All my loving edo I’ve just seen a face); eta bigarrenean taldearen heldutasun artistikoari dagozkionak, konplexu, kritiko eta politikoagoak diren abestiak (Strawberry fields forever edo Revolution).

Horretaz aparte, pelikula Liverpooleko taldeari eta, oro har, rock musikari egindako erreferentziaz beteta dago. Taldearen abesti batzuk agertu ez arren, presente daude, adibidez Get Back abestia eta zabaltza. Baita, zenbait aktoreen izenek eta jarrerek 60ko hamarkadari egiten diote erreferentzia. Adibidez, Sadieren pertsonaia (Sexy Sadie) Janis Joplinen izaera du, eta Jojo gitarra jolea (Get Back), Jimi Hendrixen inspiratuta dago.

Erreferentzia artistikoak aurkitzen ditugu ere, adibidez, Juden pertsonaiak diskoetxe baterako logo bat marraztu behar du. Inspirazioaren bila, hasieran sagar baten irudia marrazten saiatzen da (Apple Recordsen logoa, The Beatles taldearen zigilu diskografikoa), baina amaieran marrubi batengatik aldatzen du, narrazioari dagokionez, marrubiak joko gehiago ematen duelako.

Julie Taymor da zuzendaria. Zenbait pelikula zuzentzeaz aparte, The Lion King musikalaren zuzendaria da. Pelikulan zehar antzerkiaren influentzia nabari dezakegu, batez ere, zenbait eszenen planteamendu, koreografia eta atrezzo elementuetan. Adibidez, I want you (She’s so heavy) edo Happiness is a warm gun abestietan. Horietan eszenatokien antolamendua antzerki-eszenografia baten parekoak dira, zoruak eta hormak mugitzen eta moldatzen doaz eszena edo ekintza gertatu bitartean.

Pelikulak badu ere une “psikodeliko” bat, nire ustez, pelikulak duen akats bakarra. Une psikodeliko hori gustatzen zait, bai, baina narrazioa eteten du. Istorioan galdutako une bat da, “LSD unea” izena jarriko diogu. Estetikoki itzela, baina narratiboki luze zamarra. Parentesi narratibo honen barruan hiru abesti daude: I am the Walrus, Being forthe Benefit of Mr. Kite eta Because.

Esan bezala, ‘Across the universe’ gustuko dudan pelikula da; duen estetikagatik, pertsonaiengatik eta, noski, abestiengatik. Pelikulan agertzen diren abesti guztien artean, Strawberry Fields forever da nire faboritoa zenbait arrazoiengatik: marrubien erabilpenagatik, Lennonek idatzitako abestia bikaina iruditzen zaidalako (nahiz eta eszenan esanahi berri bat eman jatorrizkoarekin konparatuz), eta une horretan pertsonaiek sentitzen duten beldur eta nahasmenaz aparte, pelikularen estiloa definitzen duen eszenaren parte delako.

'Inception' (2010) - Ziba eta amaiera

‘Inception’ ikusi nuen lehen aldia pixka bat galduta sentitu nintzen; bigarren ikustaldia egin ondoren, pelikularen prozesua eta pertsonaien jarduna askoz hobeto ulertu dut. Hori bai, amaierak oraindik eztabaida pizten duela uste dut. Christopher Nolanek modu bikainean zuzendu zuen pelikula. ‘Inception’-en zientzia fikzioa, thrillerra eta intriga nahastuta daude. Pelikula ametsen eta oroitzapenen mundura egindako bidai entretenigarria da. Nire ustez, pelikularen planteamendua ez da guztiz filosofikoa; hau da, ez dut uste Nolanen helburua ikusleak ametsen inguruko gogoeta egitea izatea. Pelikularen helburu nagusia entretenitzea da, ikuslea maila desberdinetan murgiltzea eta ikusten ari garen horretan inplikatzea. Pelikula ikuslearen buruan sartzen da, eta egin dezakegun gauza hoberena, istorioak kontatzen digun horri jarraitzea da.

Cobb (Leonardo DiCaprio) eta bere taldekide leialak pertsonen subkontzientean murgiltzen dira, bertan subjektuak lo dauden bitartean, horien ideiak lapurtzeko. Oraingoan duten bete beharra beste bat izango da, Cobb eta bere taldeak ez dute ideia bat lapurtu behar. Kontrakoa egin behar dute, hau da, pertsona baten subkontzientean ideia bat txertatu.

Cobb pertsonai konplexua da. Ixteko gai ez den zauri bat du; ezin dezake iragana, oroitzapen mingarriak, atzean utzi. Aurrera egiteko, mina gainditu beharko du. Cobbek bere emaztearen heriotzaren erruduna dela pentsatzen du. Erruki sentimendu horrek bere lanean eragina du eta inguruan dituen pertsonak arriskuan jarriko ditu. Pelikulan, ametsak mailaz maila igarotzen ditugun heinean, Cobben iraganean murgiltzen goaz.

‘Inception’ pelikula narratiboki korapilatsua da, lehen ikustaldian guztiz ulertzea zaila suertatzen da. Gidoia konplexua da, eta pelikulan zehar Nolanek, pertsonaien bidez, ideia bat norbaiten subkontzientean nola txertatu behar den behin baino gehiago azaltzen duen arren, kontzeptua gaizki ulertzea posible da. Ametsetan gero eta sakonago murgilduta, gero eta zailago da errealitate eta ametsen artean bereiztea.

‘Inception’  pelikula irudiei dagokionez itzela iruditzen zait. Borroka eta akzio eszenak oso onak dira, adibidez, hotelean grabitaterik gabe egindako borroka. Zer esan dezaket soinu bandaren inguruan… Zimmerrek konposatu du eta ‘Time’ izeneko pista leitmotiv bikaina dela pentsatzen dut. 

Pelikula oso ona dela pentsatzen dut, aktore taldea jada “Nolan familiaren” parte dira. Adibidez, pelikulan Michael Caine, Tom Hardy, Joseph Gordon-Levitt, Marion Cotillard, Ken Watanabe eta Cillian Murphy parte hartzen dute. Horiek guztiek Nolanek zuzendutako Batmanen trilogian ere parte hartu dute. ‘Inception’ pelikulak ikustaldi bat baino gehiago merezi duen lana da.

Ziba eta amaiera (spoilerrak)

Badira zenbait pelikula non detaile txiki batzuk nahikoak dira eztabaida amaigabe bati hasiera emateko. Adibidez, Ridley Scotten ‘Blade Runner’  maisulanean halako zerbait gertatzen da. Scotten pelikulan, adarbakar baten planoa edota Rick Decardek noizbait begietan duen distira nahikoak dira Deckard benetan gizakia ala androide bat den zalantzan jartzeko. ‘Inception’ pelikulan antzeko zerbait gertatzen da. Nolanen pelikularen amaieran Cobb errealitatera bueltatu ote den galdetzen dugu, elementu baten ondorioz, errealitatean dagoen dudan jar dezakegulako: ziba.

Azken eszena klabea da. Pelikulan Cobbek emazteak ziba nola biratzen zuen kontatzen digu errealitatean ala amesten ari ziren jakiteko. Ziba gelditu edo eroriz gero, errealitatean zeuden; zibak biratzen jarraitzen bazuen, erori gabe, amets batean zeuden.

Pelikularen azken eszenan, Cobbek ziba biraraziko du baina seme-alabak gizonaren arreta deitzen dute une horretan. Azkenean, Cobbek oroitzapenetatik ihes egiten zizkioten aurpegiak ikusten ditu, ziba biratzen jarraitu bitartean. Une horretan, pelikula amaitzen da.

Cobb amets batean egonez gero, zibaren bira perfektua izango litzateke, ez litzateke inoiz geldituko. Errealitatean badago, aldiz, ziba okertu edo eroriko litzateke. Planoan, ziba apur bat okertzen dela ikusten dugu, dar-dar egiten duela, eroriko dela dirudi. Hori horrela balitz, Cobb errealitatean legoke.

Eraztunaren teoria. Badago beste teoria bat, ezkontza eraztunarekin zerikusia duena. Arreta handia jarri behar da eraztunaren kontuaz ohartzeko. Teoriaren arabera, Cobbek ezkontza eraztuna jarrita daraman uneetan amets batean dago; eraztunik eramaten ez badu, errealitatean. Horren arabera, Cobb errealitatean dago ere. Bideoan hobeto azaltzen dute: 

“Funtsezkoena Cobb une horretan ziba begiratzen ez dagoela da. Orain ez dio axola”. Nola ez, norbaitek amaierari buruz zeozer esan behar badu, hori, pelikularen zuzendaria da. Christopher Nolanen erantzuna anbiguoa da, ez du eztabaida guztiz argitzen baina garrantzitsua da dioena. Nolanek dioen bezala, Cobbi jada ez dio axola ziba biratzen jarraitzen duen ala ez jakitea, garrantzitsuena seme-alabak ikusi ditzakeela da. Cobbek aurrera egin du, iragana atzean uztea lortu du.

‘Inception’ pelikularen inguruko eztabaida gehienek, Cobb errealitatean dagoela adierazten dute (Michael Caine aktoreak berak hori defendatzen du ere, pelikulan Cobben aita gorpuzten du). Zalantza beti egongo da hor, ez da guztiz desagertuko.

Errealitatea ala ametsa? Eztabaida irekita dago.

'Chariots of Fire' (1981) - Garaipena eta Olinpiadak

Baliteke pelikula honen hasierako eszena zinemaren historiaren eszena ezagunenen artean kokatzea. Vangelisek konposatutako soinu banda nonbait entzuten dudan bakoitzean, itsasertzetik korrika dabilen kirolari taldearen irudiak burura etortzen zaizkit. Eszenak, eta batez ere, soinu bandak, 'Chariots of Fire' garaipenaren eta kiroltasunaren ikono bihurtu dute.

Lehen Mundu Gerraren ostean, Harold Abrahams eta Eric Lidell 1924ko Pariseko Olinpiadetan parte hartzeko prestatzen dira. Abrahams judutarra da, anbizioa du eta harroputza da. Horrek bizitzan duen helburu bakarra irabaztea da, berarentzat lasterketa batean galtzeko entrenatzeak ez du zentsurik. Garaipena lortzeko desira da Abrahamsen bizitzaren motorra. Bere helburua, esan bezala, guztien artean hoberena izatea. Abrahamsek bere herrialdea ordezkatzen duela dio eta horren alde borrokatzen duela; nire ustez, bere buruaren aurka borrokatzen du beti. Eric Lidell eskoziarra da, misiolaria eta oso katolikoa. Garaipena da horren natura. Pixka bat harroputza da ere. Lidellek bere Jainkoagatik korrika egiten duela baieztatzen du.

Nahiz eta erlijio desberdinen jarraitzaile izan, Abrahams eta Lidellek komunean dute kirolarekiko pasioa. Bestalde, garaipenari dagokionez, kontzeptu desberdinak dituzte. Batek garaipenaren tristura islatzen du (behin lortuta, zer egin?), bestea garaipenaren sentimendu jainkotiarraren isla da. 


'Chariots of fire' atletismoa eta erlijiotasuna konparatzen dituen pelikula da. Norbanakoak inposatutako helburuak lortzeko iraunkorra izatea funtsezkoa da. Bi atletek, zalantzak dituzten arren, ez dute inoiz garaile suertatzearen itxaropena galduko. Fair playaren alde apustu egiten duen pelikula da eta norbanakoen printzipioak edozein garaipen posiblearen gainetik daudela erakusten du ere pelikulak.


Hasieran, izaera koral bat duen pelikula dirudi, baina ez. Pelikula pixka bat geldoa dela uste dut, eta hasierako flashbackek pertsonaiak identifikatzen lagundu ordez, oztopatzen dutela iruditu zait. Oso zuzena den pelikula da, gehiegi agian. Une hoberenak kamera geldoan grabatutako lasterketak dira, pelikula zinemaren historiako pieza bihurtu duten eszenak. Kirol pelikula ona da.