Aldaketa!

Kaixo zinemazale!

Bi urte igaro dira 'Wilderrek egingo lukeen bezala' bloga idazten hasi nintzenetik, eta orain aldatzeko unea heldu da, jauzi bat eman eta mugitzeko unea. Blogspot-eko URL-a momentuz ez da desagertuko, hainbat esteka jarrita daude eta horiek aldatzen ibiltzea korapilatsua izango litzateke. Gaurtik aurrera, Ttalaka-n izango duzue bloga irakurgai. Kritikak, soinu bandak, albistetxoak... Eduki berriak eta desberdinak idazten saiatuko naiz bertan. Zinemaz aparte, beste zenbait blog tematiko topa ditzakezue webgune berrian.

Hemen duzue URL berria: 'Wilderrek egingo lukeen bezala'

Naiara

'Her' (2013)

Harremanak eta teknologia

Ondorengo kritikak spoilerrak izan ditzake

Internet, sare sozialak, unetxo batez huts egiteagatik kaosa sortaraz dezaketen aplikazioen erabilpena… Teknologiaren menpe bizi garela nahiko argi dago, bai erabilpen pribaturako bai profesionalerako. Horregatik, aurrerapen horiek gure harremanetan modu batean ala bestean eragitea nahiko logikoa suerta daiteke. Spike Jonzeren ‘Her’ pelikulak pausu bat haratago doa, eta etorkizun hurbil batean kokatzen gaitu. Horretan “bizitza propioa” duten sistema operatiboak existitzen dira.

Produktuaz erakarrita, Theodorek (Joaquin Phoenix) sistema operatibo bat erosten du. Bere sistema operatiboaren izena, Samantha da. Theodore idazlea da, herritar arrunt bat, anbizio berezirik gabekoa. Gizon bakartia da, bizitza sozialetik urrun mantentzen dena. Lanean, bezeroen izenean sinatutako gutun pertsonalizatuak idazten ditu. Hau da, bezeroek bizpahiru datu ematen dizkiote eta datu horietatik abiatuz sentsazio-sentimendu bat imajinatzen eta “intepretatzen” du, diktatuz, inprimatuz eta gero gutuna bidaliz. Samantharen pareko “lan dinamika” jarraitzen duela esan genezake: sistema operatiboak datu ugari pilatzen ditu, bezeroen sentsazio eta sentimendu ugari (kasu honetan Theodorenak), gero sentimendu horiek interpretatzen ditu bezeroari erantzun egokiena emateko.

'Submarine' (2010)

Ur azpian

‘Submarine’ nerabeen kezketan eta arazoetan oinarritzen diren pelikulen multzoan sartzen da (multzo hori berez azpigenero bat dela esan genezake). Richard Ayoadek zuzendu du pelikula eta Joe Dunthornen eleberri homonimoa hartzen du oinarritzat. Orokorrean, ‘Submarine’ pelikula interesgarria iruditu zait. Istorioaren protagonista Oliver Tate (Craig Roberts) da, 15 urteko gazte bat. Oliverrek gazte gehienek dituzten kezka eta zalantzak ditu, baina bi arazok garrantzia gehiago izango dute gaztearentzat.

Pelikula atal desberdinetan egituratuta dago. Bi bloke nagusiek arazo bana lantzen dute. Lehenengoak identitate bilaketarekin harremana du, hau da, “nor naiz ni?” galdera ditxosoaren erantzunarekin. Oliver gazte konplexua da; batzuetan berekoia eta maltzurra izan daiteke, besteetan atsegina eta erromantiko-idealista bat. Bidean, Oliverrek Jordanarekin (Yasmin Paige) topo egingo du, bere lehen amodioa. Neska bitxia, misteriotsua, ezin daiteke bere jokabidea aurreikusi. Jordanak mutilaren atentzio edota interesarekin jokatuko du. Oliverrentzat Jordana neska berezia da, onena. Idealizatu egin du, eta horregatik Oliverrek Jordanak kezkak eta beldurrak dituen neska ere dela ikusten duenean, Jordanak bere ahuleziak erakusten dituenean, Oliverrek ihes egingo du.

'Nebraska' (2013)

Zauriak ixten

Erlazionatutako edukia: 'The descendants' (2011)

Alexander Paynen azken lana espero nuen baino gehiago gustatu zait. Woody Grant (Bruce Dern) dugu ‘Nebraska’ren protagonista nagusia. Milioi dolar bat irabazi duela uste du eta Nebraskaraino joango da saria kobratzera, horretarako etxetik ihes egin behar badu ere. Dementzia sintoma horiek, saria jasotzeko bidaiarekin batera Grant eta semearen arteko harreman korapilatsua erakusteko eta ezagutzeko aitzakia perfektuak izango dira.

Woodyren herrian ez da ezer interesgarririk gertatzen. David (Will Forte) musika-ekipoak saltzen lan egiten du, bikotekidearekin apurtu berri du eta galtzaile bat izatetik oso gertu dago (anaia kontran, gizon nahiko arrakastatsua da). Davidek aitaren “jokoa”, “ilusioa” jarraitzea erabaki du eta Nebraskaraino joango da berarekin.

'Saving Mr. Banks' (2013)

“Spoon full of sugar…”

Walt Disneyk Mary Poppinsen istorioak maite zituen, P.L. Traversek sortutako pertsonaia zoragarri eta magikoaren istorioak. Alabei promesa bat egin zien Disney jaunak, eleberriaren eskubide zinematografikoak lortzeko edozer egingo zuen. Negoziaketa, noski, arazotsua izan zen. Disney jaunak urteak zeramatzan Travers andrearen atzetik, eleberrien eskubideak lortu nahian, baina beti ezezko erantzuna jasotzen zuen. Ideia behin eta berriz ukatu arren, arrazoi ekonomikoak direla medio, Travers andrea Los Angelesera joango da, behingoz. Bertan, Disney jaunaren sormen taldearen proposamenak entzun eta errefusatuko ditu nekatu arte. Istorioa benetako gertaera batean inspiratuta dago.

'American Hustle' (2013)

Nor da maisua? Margolaria ala faltsutzailea?

Erlazionatutako edukia: 'Silver linings playbook' , 'The fighter'

Iruzurra, pare bat tramiteen truke jasotako komisio ilegalak, faltsutzeak, korrupzioa, baita festa eta maitasun pixka bat ere… Hori da David O. Russellen azken pelikulak eskaintzen duena. O. Russell Hollywoodeko akademikoen “zuzendari mimatuaren” etiketa irabazi du, nahigabe izan bada ere. ‘American Hustle’ pelikulak Oscar sarietan 10 izendapen ditu. Iaz, ‘Silver linings playbook’ pelikulak 8 izendapen izan zituen, eta 2010ean ‘The fighter’ filmarekin beste 7 izendapen izan zituen O. Russellek. Aipatutako hiru pelikulek istorio interesgarriak kontatzen dituzte, baina bere arrakastaren funtsa pertsonaietan topatzen dugu. O. Russellen pertsonaiak nahiko bitxiak dira, hurbilak, atseginak oro har, erraza da era batean ala besteak horiekin identifikatzea. Hainbeste izendapen ikusita normala da zuzendariaren pelikularen aurrean espektatiba handiak izatea (desengainatzeko aukera gehiago ere).

'Captain Phillips' (2013)

Kapitainen arteko duelua

Erlazionatutako edukia: Azpitituluak euskaraz

2009ko benetan gertatutako bahiketa oinarritzat hartuta, ‘Captain Phillips’ pelikulak Maersk Alabama izeneko karga-ontzi estatubatuarraren bahiketa kontatzen du. Horretan, pirata somaliar talde txiki batek ontzia abordatu eta Richard Phillips (Tom Hanks) kapitaina bahitu zuen, kapitainaren truke 10 milioi dolarreko erreskatea eskatuz.

Greengrassek kamera gainean “jantzita”, tentsio handiko zenbait une dituen abentura pelikula ona egin du. Kameraren etengabeko mugimenduak beti alde onak eta alde txarrak ditu: batetik hurbiltasun eta urduritasun sentsazio bat sortarazten du, pelikulari ukitu dokumental bat gaineratuz. Kontra, etengabeko mugimendu horrek zuzendariaren eskua agerian uzteaz aparte, nahasmen sentsazio bat sor dezake zenbait eszenetan.

Kasu honetan, “mugimendu” horrek Tom Hanksen itxurazko lasaitasunarekin talka egiten du. Hanks beldurra, segurtasuna zein lasaitasuna erakutsi dezake hitzen eta gehiegizko keinurik egin gabe. Phillips kapitaina beti firme ageri da, egoera kontrolpean mantentzen saiatuz. Kapitain bezala, bere tripulazioa babesteko edozer egiteko prest egongo da.

'The wolf of Wall Street' (2013)

 Sexua, drogak, arrakasta eta Wall Street

Martin Scorseseren azken pelikula energiaz eta gehiegikeriaz beteta dago. Zalantzagarria den negozio forma baten inguruan idatzitako komedia beltza dugu hau. ‘The Wolf of Wall Street’ Jordan Belfort broker-rak idatzitako biografia hartzen du oinarri bezala, egun batetik bestera akzioen salerosketetatik lortutako komisioei esker dirutza izugarria lortu zuen gaztearen istorioa. Noski, egiten ari zena hori legala ote zen? Bistan denez, ez.

Jordan Belfortek (baliteke hau Leonardo DiCapriok egindako lan ausartena izatea), argi uzten du amets amerikarra delakoa lortzeko zenbait gauza alde batera utzi behar direla, horien artean lehena: morala. Esan bezala, protagonista gehiegikeriaz inguratuta dago: nahi beste kokaina, alkohol eta dirua (diru asko). Azken hau egungo gizartearen “droga” adiktibo eta preziatuena izanik.

'August: Osage County' (2013)

Weston familiaren sekretuak

Hipokresia, irainak, min egiten duten egiak, sekretuak, gezurrak, mespretxua… ‘August: Osage County’ pelikularen trailerra ikusita familia gatazkei buruzko komedia atsegin baten aurrean gaudela dirudi, baina errealitatetik ezin urrunago egon, pelikula komediara baino dramara gehiago hurbiltzen delako. Are gehiago, erakusten duen egoera deprimitzekoa izan daiteke. ‘August: Osage County’ Tracy Lettsek idatzitako antzezlanean oinarritutako pelikula da. Kasu honetan, Letts bera arduratu da bere testuaren moldaketa zinematografikoaz.

Weston familia, itxuran, nahiko familia arrunta da. Aita (Sam Shepard) desagertu egin da; hori dela eta, familiaren kide guztiak elkartuko dira. Bilera horretan, hasieran erakutsitako errespetua eta politikoki zuzena den hori alde batera uzten joango dira, etengabeko irain trukaketari bide emanez.

'Inside Llewyn Davis' (2013)

Arrakasta eta porrotari buruz

‘Inside Llewyn Davis’ Coen anaien azken pelikula da. Istorioa 60ko hamarkadako New Yorken girotuta dago, Greenwich Villagen zehazki, garai hartako bohemia eta artearen jaiolekua. Istorioaren protagonista Llewyn Davis (Oscar Isaac) da, arrakasta lortu nahi duen folk musikari gaztea. Hori bai, bidean ez dago bere burua ala bere identitatea “saltzeko” prest.

Llewyn galtzaile bat da, ez da oso atsegina, bakartia da… Diru gutxi, etxerik ez, nahiko grisa da bere bizitza. Bere taldekidearen heriotza ez du gainditu oraindik. Folka “berpiztear” zegoen garai hartan, lehen pausuak berriz ematen hasi zen. Noski, bidean gutxi izan ziren arrakasta lortu zuten horiek. Eta pelikulak ideia hori argi uzten du, musikari trebe eta ona izateak ez dizu arrakasta ziurtatzen.

'The secret life of Walter Mitty' (2013)

Ametsak alde batera utzi eta bizitzen hasi

Erlazionatutako edukia: 'Reality Bites' (1994)

Hona hemen Walter Mittyren (Ben Stiller) bizitzari buruzko istorio bat, gizon arrunt eta langile bat istorioa. Bere bizitza errutinan oinarritzen dela pentsa dezakegu, gorabehera gutxi ditu, bizitza umila azken finean. Ez ditu abentura zirraragarririk edota ingurukoekin partekatzea merezi duen esperientzia berezirik bizi. Bakartia, barnerakoia eta lotsatia. Zein da beraz bere berezitasun aipagarriena? Esna amets egitea. Ideia batean murgiltzen da maiz, pentsamendu batean galtzen da non edozer gerta daitekeen. Amets horietan, errealitate hobeago bat amesten du, non bera heroia den; eta ez zer kontatzerik ez duen galtzaile bat. Hori da Walter Mitty.

'12 years a slave' (2013)

Gizon askea izatetik esklabu izatera

Erlazionatutako edukia: 'Shame' (2011)

'12 years a slave' Steve McQueen zuzendari britainiarrak zuzendutako hirugarren film luzea da. Benetako gertaera batean oinarritzen da istorioa, Solomon Northup (Chiwetel Ejiofor) musikari beltz eta askearen bizitzan konkretuki. Somolon familiarekin bizi da New Yorken eta lan bila dabil. Bi gazte zirku baten parte izatea eskaintzen diote, eurek antolatutako espektakuluaren izarra. Bi ezezagunen proposamen erakargarri hori onartzen du Solomonek. Aukera okerra. Egun hartatik aurrera bere bizitza infernu bat izango delako. Bi ezezagunek Solomonen edarian droga botatzen dute, eta inkontziente dagoela esklabu gisa saltzen dute. Diru apur batengatik Solomoni askatasuna kentzen diote, kondenatzen dute.

'Liberal arts' (2012)

Begirada nostalgiko bat

Erlazionatutako edukia: 'Happythankyoumoreplease' (2010)

 ‘Liberal Arts’ Josh Radnor aktoreak zuzendutako bigarren film luzea dugu. Pelikulak, begirada atzera botatzen du, protagonistaren unibertsitate garaira konkretuki. Jesse (Josh Radnor) literatura maite duen irakasle gazte bat da, artea oro har. Bere “bigarren” irakasle faboritoa erretiratuko da, eta bere omenez antolatu duten ekitaldia dela eta, unibertsitatera bueltatuko da protagonista.

Pelikularen protagonistaren antzera, guztiok bereziki gustatzen zaigun liburu/pelikula/disko bat dugu, berdin du zein den arrazoia. Jesse egunero liburutegira doa, gustukoen duen liburuaren azken hiru orrialdeak irakurtzera. Errutina hori pelikularen amaieran esanguratsuagoa izango da. Esan bezala, pelikulan protagonista unibertsitatera bueltatzen da bisitan. Behin ikasle izandakoak miresmen handiarekin gogoratzen ditu bertan igarotako egunak eta nolabait bere izaeran eragina izan zuten literatura klaseak. Erraz identifika gaitezke bere begirada nostalgikoarekin.

'The hunger games: Catching fire' (2013)

Katniss, sinboloa eta itxaropena

Erlazionatutako edukia: The Hunger Games (2012)

Bigarren atalak beti txarrak direla diote… Ala ez? Kasu gehienetan pelikulen bigarren, hirugarren, laugarren… atalak lehen pelikulak lortutako arrakasta ahalik eta gehien luzatzeko aitzakiarekin egindako pelikulak direla dirudite, formula etengabe errepikatuz. Gero, badira berrikuntza ekartzen duten hainbat kasu, bigarren atala istorioa hobeto garatzeko edota istorio konplexuago bat erakusteko aprobetxatzen duten horiek, hau da, aldez aurretik ikusitakoa ongi osatzen duten horiek. Azkenik, saga literarioen moldaketa zinematografikoak ditugu. Azken kasu honetan liburu bakoitzeko pelikula bana egitea beharrezkoa dela dirudi (nahiz eta askotan liburuak nahi bezala “banatzeko” askatasu guztia hartu, adibidez, liburu bakar batetik bi pelikula eginez nahiz eta guztiz beharrezkoa izan ez: Harry Potter, The Hobbit… eta noski, ‘The Hunger Games’ sagarekin gauza bera egingo dute).

‘The hunger games: Catching fire’ jarraipen ona iruditu zait, jauzi kualitatibo nabarmena egin baitu. Francis Lawrencek Gary Ross ordezkatu du zuzendaritzan, aurrekontu altuago bat izan dute eta ikusizko efektuak askoz hobeagoak dira lehenengo atalarekin konparatuz gero. Bigarren atal honetan istorioa jokoetatik haratago doa. Lehenengo atalak aurpezpen funtzioa betetzen zuen, protagonistak ezagutu genituen eta nahiko argi utzi ziguten zeintzuk ziren onak eta zeintzuk txarrak. Eta nola ez, lehen aldiz “jokoak” ikusi genituen.

'Brief encounter' (1945)

Keinu sinple bat

Erlazionatutako edukia: 'Lawrence of Arabia' (1962)

Bizitza arrunt bat bizi dezakezu, egunero errutina berbera jarraituz: lanera joan, inguruan dituzun horiek zaindu… Gorabeherarik gabeko bizitza bat, non zoriontsu ez izateko aitzakia posiblerik ez dagoen. Baina, zer egingo zenuke, ezkonduta egon arren, beste pertsona batez erakarrita sentitzen bazara?

‘Brief encounter’ zine britaniarraren ale ederra da. David Leanek zuzendutako pelikula da. Pelikularen protagonistak Laura Jesson (Celia Johnson) eta Alec Halvey (Trevor Howard) dira. Laura ezkonduta egon arren, Alec Halveyz doktoreaz maiteminduko da (medikua ezkonduta dago ere). Biek bizitza egonkor bat dute, baina kasualitatez tren geltokiko tabernan topo egingo dute. Bien artean adiskidetasun polit bat sortuko da, baina pixkanaka adiskidetasun hori maitasun istorio debekatu batean bilakatuko da.

'Persona' (1966)

Kontzientzia eta identitatea

Ingmar Bergman zuzendari pertsonala dela esan genezake. Bere pelikuletan zeharka bada ere bere bizitza erakusten digu, berarentzat esanguratsuak izan ziren gertaera biografikoak, modu horretan bere izaera erakutsiz (“autobiografikoa naiz, noski” baieztatu zuen noizbait zuzendari suediarrak).

‘Persona’ pelikula zuzendariak ospitale batetan izandako esperientziarekin lotuta dago. Bergmanek ia sei ordu eman zituen konorterik gabe anestesiaren efektua zela eta. Denbora horretan, Bergman ez zen erreala zena eta ez zena desberdintzeko gai. Existentzia eta existentzia ezaren arteko sentsazio hori, kontzientzia eta kontzientzia ezaren artekoa zoragarria izan zen zuzendariarentzat. Zuzendariak, sentimendu horretan inspiratuta pelikula bikain eta konplexu hau egin zuen.

'Blue Jasmine' (2013)

Jasminen krisia

Erlazionatutako edukia: 'Midnight in Paris'

* Kritikak spoilerrak izan ditzake

Ia urtero bezala, Woody Allen zuzendari eta gidoigileak  pelikula berri bat eskaintzen digu. Egile honen produkzio lana benetan harritzekoa da. Hori bai, beti ez du arrakasta edo kalitate bera lortzen bere istorioetan. Zuzendariak egindako azken lanei dagokionez, ‘Midnight in Paris’ filma ikaragarri gustatu zitzaidan, bere argazki lanaz eta istorio magikoaz. Orain, ‘Blue Jasmine’ pelikulan, zuzendariak maitasun kontuak eta nostalgiak alde batera uzten ditu eta antsietatea, errua, korrupzioa eta gezurra bezalako gaiak lantzen ditu, komedia eta drama nahastuz.

Jasmine (Cate Blanchett) gizarte-maila altuko newyorktar bat da. Ikasketak utzi zituen Halekin (Alec Baldwin) ezkontzeko, enpresari arrakastatsu bat. Senarrak nahi beste kapritxo ematen zizkion emazteari, pozik egon zedin. Jasmine, hala ere, itsututa bizi da (ala errealitatea ez du ikusi nahi?), eta ez die senarrak egiten dituen akordio eta negozio zalantzagarriei kasurik egiten. Bere bizitza ospean, aberastasunean, harrotasunean eta materialismoan oinarritzen da. Egun batetik bestera, Jasminen bizitzak 180 graduko bira emango du eta dituen ondasun guztiak galduko ditu. Zerotik hasi beharko da, baina akatsetatik ikasiko ote du? Ala oraindik ez du hondoa jo?

'Take Shelter' (2011)

Beldurra

Erlazionatutako edukia: 'Mud' 

‘Mud’ pelikula zineman ikusi nuenean istorioarekin, formarekin eta Jeff Nicholsen zuzendaritza lanarekin harrituta geratu nintzen. Nire interesa piztu zuen zuzendariak, eta bere (gaur arte) filmografia eskasa ikustea erabaki nuen. ‘Take Shelter’ zuzendari estatubatuarrak egindako bigarren pelikula da. Kritikaren laudorioak jaso zituen pelikulak.

Michael Shannon, zuzendariaren aktore fetitxea, Curtis LaForche da: estatubatuar langile arrunt bat. Curtis Ohioko herrixka batean bizi da emaztea (Jessica Chastain) eta alabarekin batera. Curtisek amets gaiztoak izan ditu ia gauero, amets horietan ekaitz beldurgarri baten mehatxua sentitzen du. Hasieran amets bat baino ez dena, amaieran ezinegon sentsazio konstante bat izango da, ezin izango du lorik egin. Curtisentzat ametsak errealak izango balira bezala bizi ditu, mina sentitzen du. Pixkanaka ametsa eta errealitatea nahasten hasiko da. Protagonistak naturan jokabide arraroak ikusiko ditu, beldurra sentituko du. Bere familia babestea lehentasuna duen helburua izango da.

'Kiss me, stupid' (1964)

Rol aldaketa

Erlazionatutako edukia: Billy Wilder - monografikoa

Billy Wilderren filmografiarekin jarraituz, zuzendariaren beste komedietako bat aztertuko dugu: ‘Kiss me, stupid’, baliteke komedia oso ezaguna ez izatea, baina ikustaldi bat merezi du. Erritmo bikaina duen pelikula da, entretenigarria da. Gag komikoak bata bestearen atzetik azaltzen dira, atsedenik eman gabe. Pelikularen protagonistak muturrekoak dira, karikaturatik gertu daudela esan dezakegu arazorik gabe. ‘Kiss me, stupid’ Billy Wilder eta I.A.L Diamond gidoilariaren arteko kolaborazio bat da, eta hori komedia egiteko eran antzeman dezakegu: landutako gidoia eta erritmoa izango dira elementu garrantzitsuenak.

Orville (Ray Walston) piano irakasle bat da, arrakastarik gabeko gizona. Emaztea, Zelda (Felicia Farr), Climax herriko emakumeen artean ederrena da. Orville eguna ematen du piano klaseak eta bere adiskide Barneyrekin (Cliff Osmond) batera abestiak konposatzen. Barney herriko gasolindegiaren arduraduna da. Amets berbera dute biek: eurek konposatutako abesti bat saltzea, eta horri esker arrakasta itzela lortzea. Hamarnaka gutun bidali dizkiete abeslari ospetsuei, baina ez dute inoiz erantzunik jaso. Egun batean, kasualitatez, Dean Martin bera gasolindegian geldituko da autoaren depositua betetzera.

'Incendies' (2010)

Bat gehi bat... bi?

Erlazionatutako edukia: 'Priosioners' (2013), Azpitituluak euskaraz 

‘Incendies’ kolpatzen zaituen pelikula horietako bat da, bertan ikusitako irudiak eta kontatzen diguten istorio tragikoa ahaztea zaila da. Denis Villeneuve dugu ‘Incendies’ pelikularen zuzendaria. Drama eta intriga nahasten ditu pelikula bikain honetan. Protagonisten bizitzak guztiz aldatuko dituen bidai bat egiten dugu ‘Incendies’en, memorian txertatuta geratuko zaigun bidai bat. Pelikula gogorra, pertsonaia interesgarriekin, eta zuzendaritza lana eta gidoi ona dituena.

Jeanne eta Simon bikiak dira, notario baten eskutik bi gutun jasoko dituzte. Amak azken arnasa gutun horietako testua diktatzen gastatu zuen. Gazteen sorpresarako, hilda zegoela pentsatzen zuten aita eta bere existentziaren berri ez zuten anaia dira gutunen hartzaileak. Beraz, azken desira gisa, gutun horien hartzaileak aurkitzea eskatuko die Jeanne eta Simoni.